سلام،

با كشته شدن تئو وانگوگ ، سینماگر هلندی به دست يه جوون مراکشی ساکن این کشور و مسائلی كه بعد از اون پیش اومد من هم به عنوان يه مهاجر تو فکر رفتم كه آخر و عاقبت این ماجرا چي میشه و اصولا این يه اتفاق ساده و بدون پیش زمینه بوده و یا مي تونه باز هم تکرار بشه .بعد از این قتل ،‌ نه تنها تو این کشور، بلکه تو اکثر کشورهای اروپايی اين بحث در گرفته كه آیا چیزی به نام جامعه چند فرهنگی كه تا امروز ازش صحبت مي شده و كشوري مثل هلند نمونه موفق اون به شمار مي رفت واقعاً وجود داره و یا بیشتر توهم هست؟ اين كه برخورد با خارجی ها تو اکثر اين کشورها مثل برخورد ما با افغانی ها و يا برخورد عرب های شیخ نشین در کناره خلیج فارس با کارگران هندی و پاکستانی نيست کاملا روشنه. ولي به راستي ادغام خارجي ها تو جوامع اروپايي تا چه حد تحقق پيدا كرده و تا چه اندازه من و توي ايراني خودمون رو جزء راحتي از اين جوامع احساس مي كنيم؟ حالا تازه ما ايراني هاي مهاجر عمدتا از اقشار ميوني و نسبتا با سواديم ، ترك ها و مراكشي ها و ... ساير مهاجران كشورهاي اروپايي اما از همه اقشار و طبقات هستند و ادغامشون تو اين جوامع پيچيده تر از ادغام ما ايروني هاست.به ويژه در مورد مهاجران كشوري كه شمار زيادي از اونها تو يك كشور اقامت دارند بيش از اينكه ادغام و تعامل فرهنگي صورت گرفته باشه جوامع موازي ايجاد شده، به اين معنا كه افراد مهاجر مربوط به اين كشور مشخص، تو طول روز همه كارشون رو مي تونن انجام بدن بدون اين كه نياز چنداني به استفاده از زبان كشور مهمان رو داشته باشن. يعني هم محله ها و شهرك هايي وجود دارند كه اهاليشو يكسره مهاجراي هموطنش تشكيل مي دن ، هم مغاره هايي وجود دارند كه هموطنانش اداره اش مي كنن، هم وكيل و پزشك هايي هستند كه همزبون خودشونن، ، هم حتي مدارس به زبون خودشون دائر كردن. و ماهواره هم اكثر اوقات تصوير كشور مادر رو روي صفحه تلويزيون نشون ميده و كمتر بچه مجازه يا راغب مي شه كه شبكه هاي كشور محل سكونتشو تماشا كنه...به اين ترتيب استفاده از زبون كشور ساكن حداكثر به تماس هاي كوتاه و ضروري محدود ميشه.به اين ترتيب اكثر بچه هاي مهاجر موقعي كه به مدرسه ميان تسلط لازم رو بر زبون محلي ندارن و تو مدرسه هم نمي تونن اين نقيصه رو كاملا جبران كنن .بر خلاف نگاه اول، مسئله به مهاجراي كشورهاي مسلمون هم محدود نميشه، چرا كه براي مثال روس هاي مهاجر به آلمان همونقدر تو اين خصوصيات به هم شبيه اند كه ترك هاي مقيم اين كشور يا مراكشي هاي مقيم هلند و يا....

نسل هاي دوم و سوم مهاجران هم از اين جدايي و ديوار كشيدن ها و ادغام نشدن ها مبرا نيستن، چون پدر و مادرهاي اون ها رجوع به "ريشه ها و اصالت " خود،ترس از دست دادن هويت خودشون و مسائلي از اين دست رو تو ذهن و رفتار بچه ها هم نشان مي دن.20، 30 سال پيش كه موجي از نيروي كار به اروپا اومد تصور مي شد كه نسل سوم اين نيروي كار بيش از زبان پدريش با زبون كشوري كه تو بزرگش مي شه آشنا خواهد بود و جامعه چندفرهنگي خودبخود با اتكا به همين نسل دوم و سوم به وجود مي آيد. ولي واقعيت چيز ديگه اي از كار اومده، چرا كه خانواده كماكان نقش مهمي رو تو شكل دادن به هويت و توانايي زباني اين نسل ها هم بازي مي كنه.اين كه براي مثال ترك ها و مراكشي ها و الجزايري ها زياد مايل نيستند بچه هاشون رو تو كودكستان بذارن و مادرها يا خود خونه نشين هستن و بچه رو نگه مي دارن و يا اون رو حداكثر به كودكستان هاي " خودي " مي دن و يا اين واقعيت كه هنوز هم خانواده هاي بسياري از مهاجران ترك و مراكشي و .. به دخترشان اجازه سفر جمعي با همکلاسی شون رو نمي دن ، از شناي اون ها تو استخرهاي مختلط جلوگيري مي كنن و يا ميگن هر وقت كه تو مدرسه نوبت آموزش مسائل آميزشي شد دخترها از حضور تو كلاس بايد خودداري كنن و بسياري موارد ديگر طبیعتاً تماس اون ها با جامعه محل سكونت رو كم مي كنه و نوعي از شيزوفرني را درشون دامن مي زنه . يعني آدم هايي ميشن كه نه ترك يا مراكشي و يا ... خالصند و نه تونستن از همه جنبه هاي مثبت محل سكونتشون استفاده كنن. از شما چه پنهون اين پديده رو قسماً تو مهاجران ايروني كه عمدتا از سال هاي بعد از جنگ از كشور خارج شدن هم ميشه تا حدودي مشاهده كرد.اين كه برخي از پژوهش ها نشون مي ده كه ما ايراني هاي مهاجر هم،‌ كم و بيش سر از سيستم آموزشي كشورهاي محل هاي اقامتمون در نمي ياريم و شايد به خاطر عدم تسلط خودمون به زبان محلي تلاشي هم براي آشنايي بيشتر با اين مسائل نمي كنيم خودش نشونه اي از مشكل داشتن ما هست.تو حاشيه بگم كه موقعي شنيدم كه تو ايتاليا به رغم رواج سواد آموزي عمومي، 35 درصد مردم از سواد كاربردي ( يعني خوندن يه مطلب 10 سطري و توان بازگويي اون )عاجزند مشكل ما ايراني هاي مهاجر به نظرم چندان بزرگ نيومد!

مردمان بومي و سيستم هاي اداري و آموزشي كشورهاي اروپايي هم ، بيش از اين كه واقعاً به دنبال جلوگيري از تو لاك خود رفتن مهاجرها و بيگانگي با محيط زندگيشون باشن شايد حداكثر مثل هلند بي تفاوتي پيشه كردن و مسئله رو به تسامح برگزار كردن. حالا تازه بعد از جريان وان گوگ به نظر مي ياد كه مسئله ادغام خارجي ها تو جوامع اين كشورها مسئله مبرمي شده و به ويژه متقاعد و واداركردن مهاجرها به فراگيري سطح معيني از زبان محلي داره ميره كه تو دستور كار قرار بگيره. اين كه اين اقدام تا چه چقدر در حل مشكلات و مسائل اجتماعي و اشتغال مهاجران مفيد واقع بشه سواليه كه خود مقام هاي اين كشورها هم نمي تونن بهش جواب بدن.خيلي ها هم با استناد به عدم توفيق خارجياني كه درس و رشته اي آموختن ولي بازم شغلي پيدا نكردن معتقدند كه تا زماني كه موقعيت اجتماعي آدم ها كماكان تابعي از رنگ پوست و موي سر و اسمشون باشه ياد گرفتن زبان و وحرفه هم كمكي به ادغام و انتگراسيون واقعي مهاجران نمي كنه.در رابطه با يادگيري زبان، برخي از كشورها روي طرح هاي سخت و سفتي كار مي كنن كه مثلا اگر مهاجرها حد معيني از زبان محلي رو ياد نگيرن و بچه هاشون از همون اول به كودكستان هاي مختلط نفرستن بايد بار و بنه اشان رو ببندند و بروند. برخي از اونها حتي پيشنهاد دادن كه تو مسجده و كليساهاي مهاجرها هم، به زبون محلي عبادت و نيايش انجام بشه، يعني مراكشي ها مثلا به زبون هلندي نماز بخونن و دعا كنن و تو ترك ها به زبون آلمان!!فرانسه و برخي از ايالت هاي آلمان هم كه اصولا داشتن حجاب رو تو مدارس ممنوع كردن.

به هر صورت جو افراط زا و راديكاليزه ساز بعد از 11 سپتامبر كه برخي ها اون رو فضاي جنگ تمدن ها تلقي كردن و تو اين شيپور به دميدن آغاز كردن و همچنين تشديد روند جهاني شدن كه بيشتر كشورهاي اروپايي رو در عرصه اقتصادي و توليدي دگرگون مي كنه ، اقتصادشون رو بيشتر به عرضه خدمات پيشرفته و توليدات نرم افزاري و كمتر كاربر سوق مي ده و بازار كار رو براي مردم بومي هم بحراني مي كنه طبيعيه كه چشم انداز زيست بهينه مهاجران اين كشورها و اشتغال و ادغامشون رو هم تحت تاثير قرار مي ده در موردي مثل هلند كه تصور مي شد موفق ترين جامعه چند فرهنگي اروپاست ، ظاهرا به تسامح برگزار كردن مسائل فوق و دست كم گرفتن معضلات آتي،‌ حالا داره اثرات خودش رو نشون مي ده و صلح اجتماعي داره ميره كه آسيب پذيري بيشتري پيدا كنه. اين مسئله چندان ربطي هم به جنايت اون جوون مراكشي كه وان گوگ رو كشت نداره. در واقع اين جنايت جرقه اي بود به خرمني كه از مد تها قبل آماده احتراق بود.

خوب ، مثل اين كه مثنوي هفتاد من شد

شما هم از درك و دريافت خودتون راجع به اين مسئله بنويسيد

باقي بقايتان

نشاني

            یکی از دوستان ای میلی رو برای چندنفری و از جمله من فرستاده که اونو در بالا قرار داده ام. وی نگاهی داشته به قضیه قتل سینماگر هلندی و خواسته که دوستان گیرنده ای میلش، نظر و برداشت خودشون رو چه در رابطه با نوشته اش و یا قضیه ای که رخ داده بیان کنند.

            این موضوع البته در اشکال مختلف تا کنون به بحث گذاشته شده و با اینهمه آنچه که بعنوان نگاهی عمیق به قضیه معنی میده، متاسفانه تاکنون مطرح نشده است. عمده نگاه ها به ماحصل زنجیره علت و معلولی تکیه زده و چگونه گی بروز چنین حوادثی رو از زاویه میزان تلاش انسانها در ادغام فرهنگی و یا حتی مقاومت هایشان در این زمینه محدود کرده اند.

            وقتی اولین بار به مجموعه مسکونی فعلی ام وارد شده و نگاهی به خانه ای انداختم که قرار بود در آن ساکن شوم، برخوردی داشته ام با همسایه هایم و از جمله سرایدار ساختمان. همه آنها بدون استثناء ازم پرسیده بودند: کجائی هستی؟ طبعاً من باید همان جوابی رو بدم که همه میدهیم. اینکه ایرانی هستم و فلان و بهمان. با اینهمه وقتی به این موضوع فکر می کردم، احساس کردم جواب من درست نیست. اینکه " من ایرانی هستم" چقدر توضیح دهنده موجودیت من هست؟ اصلاً ایرانی بودن چیست و چگونه نمایان میشه؟ آیا به رنگ پوست، موی سر، به لهجه ام در بیان کلمات هلندی، در قد و قواره ام ... نمایان میشه؟ یا در مجموعه ای از خلقیات و رفتارها و مبانی انتخابی در برخورد با قضایای مستقیم زندگی؟

            هرچه هست، جواب من درست نیست. مدتهاست که این نکته در ذهنم جای باز کرده که این اسامی نیستند که انسان را تعریف می کنند بلکه آنها یک شمای بسیار بسیار نسبی و مبهم را نمایان می سازند که در یک نگرش عمیق و بنیادین، اساساً قابل تکیه نیستند.

            در واقع سوال اینکه: آیا جوامع اروپائی توانسته اند مفهومی تحت عنوان جوامع چند فرهنگی را تحقق بخشند و یا راه کارهای مناسبی برای ان دارند؟ فی نفسه سوال غلطی است و بر بنیانی بی معنی تکیه زده. فرهنگ ها میتوانند مفهومی بسیار تجریدی داشته باشند و گستره اش را میتوان در پهنه زمان و در ابعاد متنوع مکانی جستجو نمود. اما وقتی میخواهیم آنرا روی زمین به بحث بنشینیم، با افراد و انسانهای مشخص روبرو میشویم و میخواهیم با میزان همراهی، همگامی و تمایل همبودی انسانها آنرا معنی کنیم. بعبارت دیگر باید سوال را اینگونه مطرح نمود: آیا جوامع مختلف ساکن در سرزمین های مختلف قاره اروپا قادر بوده اند بحران همراهی و همبودی انسانی را در محدوده جغرافیائی خود حل کنند یا نه؟

            در واقع نمیتوان ابتدا پذیرفت که انسانها مجازند ترکیب اعوجاجی از تاثیرات فرهنگی و اثرات مسموم گذشته ها در ذهن خود را به هر شکلی که میخواهند بمثابه شعور فردی خود شکل دهند و آنگاه تلاش کنند چنین کرات فرضی بالای سرشان را با دیگران همراه و در هم ادغام نمایند. نمای کمیک قضیه اینگونه خواهد بود که انسانهائی را در نظر بگیریم که هرکدام بالای سر خود کراتی را حمل می کنند و آنگاه تلاش می کنند با در کنار هم قرار دادن این کرات، کره ای بزرگتر و یا در مصاف و غلبه یکی بر دیگری همه را تابعی از یکدیگر بنمایانند. حال آنکه حضور و وجود این کرات هست که مسئله اصلی بحران های موجود در جامعه بشری و جهان کنونی است. و تنها راه آن، دست کشیدن از حمل چنین جهانی و قرار دادن قوه و قدرت ادراکی خود در پیوندی زنده با همان کره ای که رویش گام بر میداریم و آنگاه در تلاش همراهی و همبودی خود با سایرین بودن. چنین همبودی را نیز نباید و نمیتوان در محدوده رابطه انسانها خلاصه نمود. حتی میتوان به حسی نیز میدان داد که میتواند خود را در یگانه گی با کلیت هستی و تمامی نمودهایش بداند.

            شاید در چنین حالتی دیگر با چنان سوالی روبرو نشویم که: کجائی هستی؟ چرا که در پیوندی خردمندانه نه انسان در زندان زادگاه محل تولدش اسیر هست و نه نمادهای اندیشه ای گذشتگان وسیله ای است تا بتوان انسان را با آن دسته بندی کرد.

            در واقع تا زمانی که خود در بند فرهنگ و تفکر و اندیشه گذشته اسیر هستیم، هیچگاه قادر نخواهیم بود مبانی اصلی همبودی انسانی را دریابیم. این درست همان ایرادی است که در سالهای اخیر دستگاه عریض و طویل اداری و حکومتی در هلند با بی توجهی کامل بدامش غلیطیده است. آنها همگرائی انسانی را در پذیرش نرم ها و ارزش های مورد قبول خود – یعنی هلندی های ساکن مثلاً دویست سال پیش در هلند – محدود کرده و مبانی ارزشی شان را نیز از نوع خاص ادراک خود از اخلاقیات مسیحیت اقتباس می کنند. شاید برای چنین جوامعی باید ابتدا این سوال را مطرح کرد، آیا بدون انسانهائی از فرهنگ ها و سرزمین هائی دیگر، شما خود از مبانی همسانی تبعیت می کنید؟ اعتصابات کارگری و قطب بندی های اخیر در جامعه هلند مهر باطلی بر چنین ادعائی میزند.

            در پایان اشاره می کنم به دوست عزیزم نشانی که: طرح سوال شما از نیمه راه هست و نمیتوان ابتدا تمامی مسیر انحرافی زندگی انسانی را پذیرفت و حال با ابزارهائی مبهم و انحرافی به حل خردمندانه ای دست یافت. براستی که باید جهان را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم.

            تقی

مورفي هوگارت
عدالت و دموكراسي در عصر جهاني شدن
نويسنده: مورفي هوگارت
مترجم: ياسمن شيباني
منبع: باشگاه انديشه 20/8/1383

يكي از بحث‌هايي كه درباره‌ي جهاني شدن مطرح است، به مسائلي ارزشي مربوط مي‌شود؛ اين كه آيا جهاني شدن خوب است يا بد؟ آيا جهاني شدن، آرمان‌شهر ايجاد خواهد كرد و يا جهنم؟ آيا جهاني شدن تاريخ را به اوج پيشرفت مي‌رساند يا به حضيض نوميدي سوق مي‌دهد؟
درباره‌ي اين مسائل عقايد گوناگوني وجود دارد. از يك سو عده‌اي، از جهاني شدن به عنوان نيروي رهايي‌بخش استقبال كرده‌اند. از نظر هواداران، روابط جهاني موجب افزايش كارايي، رفاه، دموكراسي، وحدت و صلح مي‌شود. جهاني شدن مانند مسابقه‌اي است كه همه در آن برنده مي‌شوند و همه در يك «جامعه جهاني» نوظهور از آن بهره‌مند خواهند شد. عده‌اي ديگر، جهاني شدن را برخلاف اين تصور اميدبخش، با عناوين گوناگوني چون «چپاول جهاني»، «تبعيض‌نژادي جهاني» و «دام جهاني» رد كرده‌اند. از نظر منتقدان، روابط جهاني، موجب تضعيف عدالت و دموكراسي مي‌شود. در ادامه‌ي اين نوشتار به طرح ديدگاه‌ها درباره‌ي جهاني شدن تحت عناوين عدالت و دموكراسي مي‌پردازم.

عدالت
عدالت اجتماعي از جمله‌ي نكات محوري و عمده در بحث‌هاي مربوط به جهاني شدن است. آيا مردم براي مشاركت در روابط جهاني از فرصت‌هاي مساوي برخوردارند؛ آيا جهاني شدن، خودسرانه بخش اعظم جمعيت دنيا را ناديده مي‌گيرد، كنار مي‌گذارد و سركوب مي‌كند؟ آيا مردم در هزينه‌ها و منافع جهاني شدن، عادلانه سهيم هستند؟ آيا جهاني شدن نيرويي براي عدالت اجتماعي است يا براي استثمار؟
بيشتر اظهارنظرها درباره‌ي عدالت بر جنبه‌هاي منفي تأكيد كرده‌اند، يعني اين كه ادعا مي‌شود جهاني شدن موجب تداوم و در واقع عميق‌تر شدن سلسله‌مراتب اجتماعي اختياري مي‌شود. براي نمونه، در مورد طبقه‌ي اجتماعي، عده‌اي ادعا كرده‌اند كه جهاني شدن موجب افزايش امتيازات طبقه‌ي ممتاز شده است. فاصله‌ي درآمدها در تقريباً همه كشورها بيشتر شده، زيرا محافل ثروتمند، بخش عمده‌ي منافع ناشي از جهاني شدن را به خود اختصاص مي‌دهند. همچنين عده‌اي معتقدند كه بازارهاي جهاني موجب تضعيف دولت رفاه كينزي مي‌شوند كه هوادار عدالت اجتماعي است. منتقدان نيز اغلب ادعا كرده‌اند كه جهاني‌شدن موجب تداوم و حتي تشديد بي‌عدالتي در روابط ميان كشورها شده است. از اين ديدگاه، جهاني شدن نوعي جهانخواري پسااستعماري است كه نه تنها موجب تشديد استثمار كشورهاي جنوب توسط كشورهاي شمال مي‌شود، بلكه مناطقي را كه قبلاً تحت سلطه‌ي كمونيسم بود، به فهرست قربانيان خود اضافه مي‌كند. ادعا مي‌شود كه براي كشورهاي فقير، جهاني شدن به معناي بحران‌هاي مالي و اقتصادي، تأثيرات فلاكت‌بار تعديل ساختاري در اثر برنامه‌هاي تحميل شده توسط صندوق بين‌المللي پول و بانك جهاني، انقياد بيشتر تجارت جهاني، مشكلات زيست محيطي بدون منافع اقتصادي و جهانخواري فرهنگي از طريق ارتباطات جهاني است. از نگاه اشخاص بدبين، جهاني شدن اين اميد و انتظار را كه استعمارزدايي به كشورهاي جنوب فرصت برابر و خودمختاري، حق تعيين سرنوشت و اراده‌ي آزاد در امور جهاني خواهد داد، نقش بر آب كرده است.
در همين حال، بسياري از مدافعان حقوق زنان، جهاني شدن را با بي‌عدالتي جنسي مربوط مي‌دانند. براي نمونه گفته مي‌شود كه زنان در مقايسه با مردان به شبكه‌هاي ارتباطات جهاني، بازارهاي مالي جهاني، مديريت شركت‌هاي جهاني و مؤسسات حكومت جهاني كمتر دسترسي دارند.
ادعا مي‌شود كه شيوه‌ي تجارت جهاني داراي تأثيرات تبعيض‌آميز جنسي است كه ممكن است به زيان زنان تمام شود. زنان در صنايع خدماتي جهاني، «كارگاه‌هاي الكترونيكي با مزد كم و ساعات كار طولاني»، «كارخانه‌هاي جهاني» در مناطق توليد براي صادرات، بخش قابل ملاحظه‌اي از كارها را با دستمزد كم و در شرايط نامساعد انجام مي‌دهند. همز‌مان با آن، دردسرها و مشكلات بازسازي اقتصادي جهاني (براي مثال، كاهش خدمات عمومي) تأثيرات نامتناسبي بر زنان گذاشته است. به همين ترتيب، برخي ادعا مي‌كنند كه روابط جهاني موجب تداوم و تشديد بي‌عدالتي‌هاي نژادي شده است. رنگين پوست‌ها نيز مانند زنان در معرض «تبعيض‌نژادي جهاني» قرار گرفته و با موانع ساختاري براي دستيابي به حوزه‌هاي جديد ارتباطات، سازمان‌ها، منابع مالي و بازارها روبه‌رو شده‌اند. چندين منتقد آشكار يا ناآشكار اعلام كرده‌اند كه مؤسسات جهاني مثل صندوق بين‌المللي پول و بانك جهاني داراي نگرش نژادپرستي سازماني هستند. در اين ميان، كاهش امنيت اقتصادي در كشورهاي شمال در نتيجه‌ي جهاني شدن از قرار معلوم موجب رشد تعصب نژادي به طور كلي در جامعه شده است. همچنين نژادپرستي در كنترل مهاجرت اشخاص رنگين‌پوست در به اصطلاح اقتصاد دنياي «آزاد» كاملاً آشكار است. زيردست تلقي كردن رنگين پوستان به شيوه‌اي ظريف‌تر از رسانه‌هاي گروهي جهاني با به تصوير كشيدن سياه‌پوستان به شكل قربانيان فجايع و يا به شكل سياهي لشگر نامتعارف و عجيب، نمود پيدا كرده است. ساير مفسران به بي‌عدالتي‌هاي هر چه بيشتر جهاني شدن، در حق روستائيان اشاره مي‌كنند. نواحي روستايي از جريانات جهاني كمتر از شهرها بهره‌مند مي‌شوند، زيرا جهاني شدن موجب تداوم گرايش شهري در تلاش‌هاي مربوط به توسعه مي‌شود. همچنين «نظام كشت مواد غذايي جهاني» موجب تقويت سرمايه صنعتي و مالي انبوه در نواحي روستايي شده و به امرار معاش خرده مالكان و امنيت غذايي آسيب وارده كرده است.
به خصوص، دگرگوني‌هاي جاري در اقتصاد دنيا از قرار معلوم موجب تشديد فراينده «دهقان‌زدايي جهاني» مي‌شود كه به تبع آن از روستائيان سلب مالكيت مي‌شود و آنان به محلات فقيرنشين شهري سرازير مي‌شوند. هواداران جهاني شدن استدلال مي‌كنند كه همه در يك اقتصاد جهاني، سعادتمندتر خواهند شد و به عنوان نمونه، به شيلي، چين، مجارستان، كويت و اوگاندا اشاره مي‌كنند. بسياري از مردم ممكن است طي دوره‌ي گذر به دنياي جهاني شده، دست به تلاش بزنند و برخي از طبقات و كشورها ممكن است بيشتر و زودتر از ديگران به آن دست يابند. با وجود اين، با پيروي از سياست‌هاي درست در درازمدت، همه به منافع قابل ملاحظه دست خواهند يافت. تحليل‌گران خوش‌بين معتقدند كه شركت‌ها و صنايع جهاني به زنان فرصت‌هاي بيشتري براي استخدام روزمزدي مي‌دهند، در همين حال، مؤسسات حكومت جهاني و جنبش‌هاي اجتماعي جهاني كمك كرده‌اند تا مسائل مربوط به عدالت جنسي نماي بهتري پيدا كند. حكومت‌هاي جهاني نيز فعاليت‌هاي زيادي براي پيشرفت اصول برابري نژادي و حقوق بشر به طور كلي، از جمله كودكان و اشخاص معلول انجام داده‌اند. به نظر برخي، مؤسسات اقتصادي جهاني مثل، بانك جهاني و سازمان‌هاي غيردولتي جهاني مثل اُكسفام، مشكلات توسعه‌ي روستايي را بسيار مؤثرتر از برنامه‌هاي دولتي مورد رسيدگي قرار مي‌دهند. بنابراين جهاني شدن به نفع طبقات ممتاز و ثروتمند و به زيان اقشار آسيب‌پذير است.

دموكراسي
موضوع مهم ديگر در بحث‌هاي ارزشي درباره‌ي جهاني شدن، دموكراسي است كه به معناي فراهم شدن امكانات برابر و همگاني براي همه‌ي اعضاي يك نظام سياسي براي شكل دادن به سرنوشت خود است. معناي ضمني جهاني شدن براي حكومت واقعي و توسعه‌يافته «توسط مردم» چيست؟ آيا جهاني شدن موجب تقويت مشاركت و اعلام نظر مردم در تدوين، اجرا و ارزيابي سياست‌ها مي‌شود و يا آن را تضعيف مي‌كند؟ آيا جهاني شدن موجب گسترش بحث امور همگان مي‌شود يا آن را محدود مي‌كند؟ آيا جهاني شدن موجب تقويت انتخابي بودن، شفافيت و يا پاسخگو بودن سازمان‌هاي حكومتي در برابر مردم خواهد شد يا آن را تضعيف خواهد كرد؟ عده‌ي زيادي از تحليل‌گران از جهاني شدن به عنوان فرصتي بي‌‌سابقه براي دموكراتيك سازي و ايجاد فضاي باز سياسي استقبال كرده‌اند. پس از پايان جنگ سرد، دموكراسي ليبرالي بيش از هر زمان ديگر در كشورها گسترش يافته است. حكومت‌هاي نظامي در آمريكاي لاتين و آسيا برچيده شدند. تبعيض نژادي در آفريقاي جنوبي به پايان رسيد. ديوار برلين در اروپا فرو ريخت. سياست‌هاي چند حزبي، انتخابات «آزاد و عادلانه» نهادهاي نمايندگي و تضمين‌هاي قانوني براي حقوق مدني در سراسر دنيا به عنوان هنجار پذيرفته مي‌شود. مؤسسات حكومت جهاني و جامعه‌ي مدني جهاني، به طور چشمگيري حقوق بشر و هنجارهاي به اصطلاح «حكومت مطلوب» را در سطح وسيعي ترويج كرده‌اند. رسانه‌هاي گروهي جهان موجب تشويق فعالان دموكراسي از چين تا نيجريه و از يوگسلاوي تا شيلي شده‌اند.
بسياري از تحليل‌گران همچنين از امكانات بالقوه‌ي مردمي كردن گسترده‌تر تكنولوژي‌هاي جهاني شدن استقبال كرده‌اند. والتر ريسون با شور و شوق خاصي چنين مي‌گويد: «عصر اطلاعات با سرعت تمام، قدرتي در اختيار مردم نقاط مختلف دنيا قرار مي‌دهد كه تا چند سال پيش ناممكن به نظر مي‌رسيد».
ارتباطات الكترونيكي موجب دستيابي شهروندان به مقادير بسيار زيادي از اطلاعات با سرعت بي‌سابقه شده‌اند. تلفن، پست الكترونيكي، راديو و تلويويزيون اين امكان را به شهروندان داده‌اند تا ديدگاه‌هاي خود را درباره‌ي مراجع دولتي بيان كنند. ارتباطات الكترونيكي همچنين اين امكان را براي فعالان اجتماعي سراسر دنيا فراهم آورده است تا با تبادل ديدگاه‌ها و هماهنگ‌سازي راهبردها، مبارزات مردمي جهان را براي تغييرات اجتماعي مترقي به راه اندازند. با وجود اين، اشخاص شكاك، برخلاف اين ديدگاه‌هاي مثبت معتقدند كه جهاني شدن با دموكراسي ناسازگار است. برخي از نويسندگان، اين نظم نوين جهاني را با «دموكراسي سطحي» و «حاكميت چندگانه» مربوط مي‌دانند كه در آن نخبگان اقليت كنترل را در دست مي‌گيرند. كلود ايك از ديدي فاجعه‌نگر، «تهديد مرگبار» جهاني شدن را توصيف كرده است كه به طور برگشت‌ناپذيري فضاي دموكراسي را تنگ‌تر كرده و مشاركت سياسي را بي‌معنا خواهد كرد. بسياري از منتقدان به ويژه بر موضوع ادعاي نارسايي دموكراسي از طريق دولت در دنياي جهاني شونده انگشت گذاشته‌اند. البته برخي از مخالفان اين اصل را رد مي‌كنند كه دولت‌ها مي‌توانند عامل مناسبي براي حكومت دموكراتيك باشند. از نظر اين مخالفان، دموكراسي صوري بر پايه صندوق‌هاي رأي در واقع نوعي سرپوش گذاشتن ظالمانه‌ بر بي‌عدالتي ساختاري است. آنان مي‌گويند همه‌پرسي و انتخابات چند حزبي كه دولت‌ها برگزار مي‌كنند چه فايده‌اي دارند، اگر كاري براي پايان دادن به بي‌عدالتي‌هاي طبقاتي، فاصله كشورهاي شمال و جنوب، تبعيض جنسي و انقياد اقليت‌ها انجام ندهند، به نظر اين منتقدان دولت‌هاي نوين هيچگاه دموكراتيك نبوده‌اند و جهاني شدن فقط موجب تشديد اين نارسايي‌هاي ذاتي مي‌شود. ساير تحليل‌گران معتقدند كه در حالي كه دولت‌ها در دوران گذشته عامل مهمي در اراده‌ي جمعي بودند، نيروهاي جهاني شدن به طور جدي موجب تضعيف امكانات دموكراتيك دولت‌هاي ملي مي‌شوند. براي مثال اين منتقدان مي‌گويند دولت‌ها نمي‌توانند به ظلم مؤسسات جهاني پايان دهند. بازارهاي مالي جهاني نيز غالباً امكانات دموكراسي و اعطاي آزادي را محدود مي‌كنند، به علاوه دولت‌ها به ويژه دولت‌هاي كوچك نمي‌توانند دموكراسي را براي شهروندان خود در رابطه با سازمان‌هاي حكومت جهاني مثل سازمان بين‌المللي انرژي اتمي و سازمان جهاني تجارت تضمين كنند. در اين زمينه، سازوكارهاي قلمروگرا مثل دولت‌ها، به طور يقين به خودي خود نمي‌توانند تضمين‌كننده‌ي اداره كردن دموكراتيك پديده‌هاي فوق قلمروي، مثل ارتباطات جهاني و مشكلات زيست محيطي جهاني باشند. بنابراين، شگفت‌انگيز است كه تعداد زيادي از دولت‌ها خط‌مشي دموكراسي ليبرال را در پيش گرفته‌اند در حالي كه دموكراسي دولت‌مدار دوران تاريخي خود را سپري مي‌كند و تاريخ مصرف آن به پايان رسيده است.
در مفاهيم دموكراسي الكترونيكي، اشخاص بدبين تأكيد دارند فقط عده كمي از مردم دنيا كه اقليت خاصي را تشكيل مي‌دهند به اينترنت دسترسي دارند. در مورد رأي دادن خانگي از طريق تلويزيون دوسويه سوم، اين شيوه موجب خصوصي‌سازي سياست و جانشين بحث مشورتي در حضور مردم همراه با اظهارنظرهاي آني و نسنجيده مبتني بر پيشداوري‌هاي شخصي مي‌شود. در همين حال، تكنولوژي‌هاي جديد اطلاعاتي و ارتباطي امكانات بي‌سابقه‌اي براي نظات ناخوانده و دستكاري افكار عمومي در اختيار مراجع قدرت قرار مي‌گذارند.
البته‌ همه‌ي منتقدان نگرش منفي ندارند؛ بسياري از آنان نيز جهاني را از ديدي خوش‌بينانه و حتي براي بازسازي دموكراسي تلقي مي‌كنند. چارچوب‌هاي نوين ممكن است شرايط بيان نيازها و خواست‌هاي مردمي و پاسخگويي به آنها را بهتر از سازوكارهاي دولت‌مدار فراهم نمايند. مثلاً برخي از تحليل‌گران از جهاني شدن به اين دليل استقبال مي‌كنند كه آن را عاملي مي‌دانند كه انتقال قدرت و اصل اختيار و تصميم‌گيري فردي را تسهيل مي‌كند و نيروي حاكم همواره در نزديك‌ترين فاصله‌ي ممكن با شهروندان قرار مي‌گيرد. ساير اصلاح‌طلبان بر ضرورت دموكراسي حكومت در سطح منطقه‌اي براي مثال در ارتباط با اتحاديه اروپا تأكيد دارند. ساير تحليل‌گران بحث «دموكراسي جهاني وطني» از طريق مؤسسات يا سازمان‌هاي فراجهاني را مطرح كرده‌اند. عده‌اي نيز پيشنهادهاي اختصاصي مبتني بر تشكيل مجمعي از نمايندگان عامه‌ي مردم در كنار مجمع عمومي دولت‌ها در سازمان ملل متحد را مطرح كرده‌اند. هواداران نوآوري در شيوه‌هاي دموكراسي از شكل‌گيري جامعه‌ي مدني به عنوان «چندجانبه‌گرايي از پايين به بالا» كه رفاه عمومي را دنبال مي‌كند حمايت كرده‌اند. به همين ترتيب تعدادي از نظريه‌پردازان سياسي جهاني شدن را محركي براي ظهور شيوه‌هاي جديد و مؤثر شهروندي تلقي كرده‌اند. به طور خلاصه از نظر اين نويسندگان، دموكراسي وابسته به تاريخ است و جهاني شدن به وسيله‌ي تغيير دادن اوضاع حكومت مستلزم دگرگوني دموكراسي امروزه است.